مقدمه

استان گیلان از نظر جغرافیای طبیعی در بخش غربی جبهه شمالی رشته کوه­های البرز و دامنه­های شمالی کوه­های تالش واقع شده و شامل باریک­های جلگه­ای و کشیده در راستای شمال غربی- جنوب شرقی است. داده­های باستان­شناسی، نشان داده­اند که از اوایل هزاره اول قبل از میلاد این منطقه مسکونی بوده است. آب و هوای مناسب، خاک حاصلخیز و رودهای پر آب، مکان مناسبی را برای زندگی در دوران باستان در این منطقه فراهم نموده بود. به همین دلیل این منطقه از نظر مطالعات باستان­شناختی بسیار حائز اهمیت بوده و سابقه مطالعات باستان­شناسی در آن به بیش از یک قرن می­رسد(جهانی، 1396و خلعتبری، 1384). شروع عصر آهن به عقیده بسیاری از پژوهشگران سرآغاز ورود قبایل ایرانی به فلات ایران بوده است و از جمله مناطق مهمی که در فلات ایران مورد توجه جوامع انسانی قرار گرفته، گیلان است. عصر آهن از نظر زمانی شامل نیمه هزاره دوم قبل از میلاد تا برآمدن نخستین امپراتوری جهانی به دست شاهنشاهان پارسی هخامنشی است. باستان‌شناسان این دوره را به سه مرحله کوتاه­تر (عصر آهن اول، دوم و سوم) تقسیم کرده‌اند. با شروع عصر آهن دفن مردگان در مکان به خصوصی موسوم به قبرستان عمومیت یافت(مدودسکایا، 1384). در این دوران براساس سنت­های تدفین، اعتقادات مذهبی و اعتقاد به دنیای پس از مرگ، اجساد را به همراه اشیا، غذا و مایحتاج زندگی، در قبور قرار می­دادند(واندنبرگ، 1345 و شرف­الدین، 1379). اشیای تدفینی به دست آمده از قبرستان­های مربوط به عصر آهن شامل ظروف تشریفاتی(کورشکین، 1380)، مجسمه، اسلحه­ها و ابزار جنگی(اصلاح عربانی،1380)، جواهرات و وسایل زینتی، وسایل خانگی، اسباب­بازی و ابزارهای مورد مصرف روزانه و مهرهای استوانه­ای و مسطح (نگهبان، 1378) است. این قبرستان­ها و سنت­های تدفین جوامع پیش از تاریخ، یکی از مهم­ترین و منسجم­ترین داده­های باستان­شناسی درباره جنبه­های مختلف پیش از تاریخ هستند(عباس­نژاد و قنبری، 1394). براساس مطالعات، ارتباطات گسترده سیاسی، تجارت اقلام خوراکی و غیر خوراکی در عصر آهن وجود داشته است. صادرات و واردات و به دنبال آن سیستمی برای حمل و نقل و نیروی نظامی در شهر و مسیر تجارت، صنعت­گری برای شکل­دهی و ساخت ابزارهای مختلف(ملک­پور و همکاران، 1399) و امور کشاورزي و فعاليت­هاي مربوط به آن از جمله حرفه و مشاغل موجود در عصر آهن بوده است(علي­بيگي و خسروی، 1388). تالش، مارلیک و املش از جمله گورستان­های عصر آهن در استان گیلان معرفی شده ­اند ...